Giữa những triền núi xanh ngắt của Tuyên Quang, nơi đồng bào dân tộc Cao Lan sinh sống lâu đời, có một công trình mang dáng vẻ mộc mạc nhưng chứa đựng chiều sâu văn hóa và đạo lý làm người: nhà Xe báo hiếu. Để hiểu rõ hơn về nét đẹp đặc sắc này, chúng tôi đã trực tiếp đến gặp và trò chuyện với thầy Hoàng Tiến Khương – người nhiều năm tâm huyết gìn giữ và truyền dạy phong tục làm nhà Xe cho bà con nơi đây.
Thầy Hoàng Tiến Khương
Nhà Xe – biểu tượng của đạo hiếu và sự tri ân cội nguồn
PV: Thưa ông, ông hãy cho biết nhà Xe của đồng bào dân tộc Cao Lan có gì đặc biệt ạ?
Thầy Hoàng Tiến Khương: nhà Xe trong văn hóa Cao Lan không đơn thuần là một công trình kiến trúc phụ trợ, mà mang ý nghĩa thiêng liêng, gắn với đạo hiếu, lòng biết ơn cha mẹ, tổ tiên. Nhà Xe được dựng lên như một cách để con cháu bày tỏ sự báo hiếu, cầu mong bình an cho gia đình, đồng thời nhắc nhở các thế hệ về trách nhiệm giữ gìn nề nếp gia phong.
https://www.facebook.com/hoang.tien.khuong.2024/videos/2284141825419801
“Làm nhà Xe không phải để phô trương hay hình thức, mà là để thể hiện cái tâm của con cháu đối với ông bà, cha mẹ” thầy Khương chia sẻ. “Trong đó có lễ nghi, có quy ước cộng đồng và có cả những bài học đạo đức được truyền từ đời này sang đời khác.”
Nhà Xe báo hiếu của đồng bào Cao Lan
PV: Ông hãy cho biết thêm về chất liệu để làm nên nhà Xe của đồng bào dân tộc Cao Lan là những chất liệu gì?
Thầy Hoàng Tiến Khương: Qua quan sát thực tế, nhà Xe thường được dựng bằng những vật liệu gần gũi với thiên nhiên, hài hòa với cảnh quan núi rừng từ những thân tre, nứa, luồng được cắt gọn tỉ mỉ, kết hợp với những tấm thiếp màu sắc hài hòa. Nhà Xe được thực hiện tỉ mỉ, cầu kì như thể hiện tấm lòng đạo hiếu của con cháu.
https://www.facebook.com/reel/833305239736889
PV: Việc thực hiện nhà Xe có ý nghĩa gì thưa ông?
Thầy Hoàng Tiến Khương: Mỗi nghi lễ gắn với nhà Xe đều chứa đựng những quan niệm nhân văn sâu sắc: sống thuận hòa với trời đất, biết ơn sinh thành, coi trọng tình nghĩa gia đình và cộng đồng. Chính những giá trị ấy đã tạo nên bản sắc riêng của người Cao Lan giữa bức tranh đa dạng của văn hóa các dân tộc Việt Nam.
Tâm nguyện truyền giữ nét đẹp cho thế hệ mai sau
PV: Trong bối cảnh đời sống hiện đại tác động mạnh mẽ đến sinh hoạt truyền thống, nhiều phong tục đứng trước nguy cơ mai một, làm sao để lớp trẻ hiểu đúng, làm đúng và trân trọng giá trị của nhà Xe báo hiếu.
Thầy Hoàng Tiến Khương: Nếu mình không nói, không làm, không dạy lại thì sau này con cháu chỉ biết qua sách vở. Tôi mong các thế hệ sau vẫn còn nhà Xe, còn nghi lễ báo hiếu, để nhớ mình là người Cao Lan, có gốc gác, có truyền thống.
Không chỉ thực hành, bản thân tôi còn chủ động giải thích, hướng dẫn cho bà con và những người quan tâm, giúp phân biệt rõ giữa giá trị văn hóa – tín ngưỡng truyền thống với các biểu hiện mê tín cần loại bỏ, để nét đẹp nhà Xe được giữ gìn một cách lành mạnh, đúng bản sắc.
Gìn giữ đạo hiếu – giữ gìn bản sắc dân tộc
PV: Được biết đã có nhiều đoàn khách, nhà nghiên cứu văn hóa, người trẻ từ các địa phương khác khi đến đây để tìm hiểu về phong tục làm nhà Xe của đồng bào Cao Lan, ông đã làm gì để giới thiệu đặc sắc văn hóa này đến với họ?
Thầy Hoàng Tiến Khương: Bản thân tôi không chọn những hình thức phô trương, mà bằng chính đời sống thường ngày. Từ cách bài trí nhà Xe, những vật dụng truyền thống, đến trang phục, từ lễ cúng tổ tiên, lễ cầu an, đến ý nghĩa của các bài bùa chú được thực hiện tự nhiên theo đúng nghi thức truyền thống của đồng bào cao Lan để du khách, các bạn trẻ cảm nhận như chính đời sống tinh thần bao đời nay của đồng bào nơi đây.
PV: Cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này!
Điều đáng quý ở thầy Hoàng Tiến Khương là sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại. Ông luôn nhấn mạnh việc giữ gìn bản sắc phải gắn với giá trị nhân văn, hướng thiện, không mê tín dị đoan, không trục lợi. Giữa dòng chảy hội nhập, những con người như lương y Hoàng Tiến Khương đang lặng thầm giữ “hồn cốt” văn hóa dân tộc từ những việc làm rất đời, rất thật. Nhà Xe của đồng bào Cao Lan là biểu tượng cho sự tiếp nối, bảo tồn và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống – điều vô cùng cần thiết để các thế hệ mai sau hiểu, trân trọng và tự hào về cội nguồn của mình.
Chuyến đi thực địa tại Tuyên Quang cho chúng tôi thêm một góc nhìn sâu sắc về nhà Xe báo hiếu của đồng bào Cao Lan – một nét đẹp văn hóa giàu tính nhân văn, đề cao đạo lý làm người. Qua tâm huyết của thầy Hoàng Tiến Khương, có thể thấy rằng việc bảo tồn văn hóa không nằm ở những điều to tát, mà bắt đầu từ chính sự trân trọng quá khứ và ý thức truyền trao cho tương lai.
Địa chỉ của thầy Hoàng Tiến Khương:
Thôn Song Lĩnh, xã Lưỡng Vượng, TP. Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang
SĐT: 036.634.6174